Փաթեթի կիրառման ընդհանուր կարգը
Կազմակերպության նպատակն ու կիրառման շրջանակը
Սույն փաստաթղթերում Կազմակերպություն է կոչվում «Հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների օրակարգ» իրավապաշտպան հասարակական կազմակերպությունը՝ անգլերեն Disability Rights Agenda Rights Defence Non-Governmental Organization, կրճատ՝ DRA NGO։ Կազմակերպության նպատակն է խթանել և պաշտպանել հաշմանդամություն ունեցող անձանց մարդու իրավունքներն ու հիմնական ազատությունները։
Փաթեթը կիրառվում է Նախագահի, Ժողովի անդամների, աշխատողների, կամավորների և Կազմակերպության անունից հանդես եկող այլ անձանց նկատմամբ՝ նրանց դերին և լիազորություններին համապատասխան։ Ծառայություն մատուցողների և այլ պայմանագրային ներկայացուցիչների պարտականություններն ամրագրվում են պայմանագրերում։ Կազմակերպության ծառայություններից օգտվելու կամ հաղորդում ներկայացնելու համար անձը պարտավոր չէ ստորագրել փաթեթը։
Փաթեթը չի փոփոխում կանոնադրությունը։ Օրենքի կամ կանոնադրության հետ հակասության դեպքում կիրառվում է համապատասխան գերակա նորմը, իսկ ներքին փաստաթուղթը վերանայվում է։ Դոնորի պայմանագրով սահմանված լրացուցիչ պահանջը կիրառվում է, եթե չի հակասում օրենքին և չի սահմանափակում մարդու իրավունքները։
Իրավասությունների բաշխումը
| Դեր | Հիմնական պատասխանատվություն |
|---|---|
| Ժողով | Վերջնական վերահսկողություն, Նախագահին վերաբերող հարցեր և նրա որոշումների բողոքարկում՝ կանոնադրությամբ սահմանված կարգով։ |
| Նախագահ | Ներքին փաստաթղթերի հաստատում, ընթացիկ կառավարում, պատասխանատուների նշանակում և ռեսուրսների ապահովում։ |
| Բարեվարքության պատասխանատու | Շահերի բախման և նվերների հաշվառում, ազդարարման ընդունում, գաղտնի փաստաթղթավորում և ուղղորդում։ |
| Ֆինանսական պատասխանատու | Գործընկերների և վճարումների ստուգում, հաշվապահական ապացույցների պահպանում, անհամապատասխանությունների հաղորդում։ |
| Ժողովի կոնտակտային անդամ | Նախագահին վերաբերող դեպքերի անվտանգ ընդունում և անաչառ ուսումնասիրության կազմակերպում՝ Ժողովի որոշմամբ։ |
Փոքր աշխատակազմի դեպքում որոշ գործառույթներ կարող են համատեղվել, սակայն անձը չի ստուգում և չի հաստատում իր սեփական շահին վերաբերող գործարքը, ծախսը կամ իրեն վերաբերող հաղորդումը։ Անհնարինության դեպքում ներգրավվում է անաչառ երկրորդ ստուգող կամ արտաքին մասնագետ, իսկ որոշումն ընդունում է իրավասու մարմինը։
Մատչելիություն և տեղեկությունների պաշտպանություն
Փաստաթղթերը տրամադրվում են խմբագրվող, էկրանընթերցիչով ընթեռնելի ձևաչափով։ Ըստ անհատական կարիքի կազմակերպվում են պարզ լեզվով բացատրություն, մեծատառ տպագիր տարբերակ, ժեստերի լեզվի թարգմանություն կամ այլ խելամիտ հարմարեցում։ Մատչելիության հարցումը կարելի է ուղարկել info@dra.am հասցեին․ այն ստանալուց հետո երկու աշխատանքային օրվա ընթացքում հաստատվում է ստացումը և համաձայնեցվում տրամադրման ձևն ու ժամկետը։
Հանրային են քաղաքականությունների տեքստերը, հաղորդման ուղիները և ապանձնավորված հաշվետվությունները։ Անհատական հայտարարագրերը, հաղորդումները, նույնականացման նյութերը և քննության գործերը հանրային չեն։ Դրանց հասանելիությունը տրամադրվում է միայն գործառութային անհրաժեշտությամբ և արձանագրվում է։
Կետ 4.1
Նպատակը և կիրառելիությունը
Ընթացակարգը հնարավորություն է տալիս անվտանգ հաղորդելու կոռուպցիայի, խարդախության, շահերի բախման, բռնության, խտրականության, ոտնձգության, անձնական տվյալների չարաշահման, ֆինանսական խախտումների և հանրային շահին վնասի կամ դրանց իրական սպառնալիքի մասին։ Այն հասանելի է աշխատողներին, անդամներին, կամավորներին, գործընկերներին, նախկին ներկայացուցիչներին, ծառայություններից օգտվողներին և տեղեկություն ունեցող այլ անձանց։
Կազմակերպությունը սույն ներքին պաշտպանությունը տրամադրում է անկախ իր աշխատողների թվից։ «Ազդարարման համակարգի մասին» օրենքի պարտադիր կիրառելիությունը մասնավոր կազմակերպության նկատմամբ գնահատվում է աշխատողների թվի և անցումային դրույթների հիման վրա։ 2026 թվականի հոկտեմբերի 19-ի դրությամբ մինչև 2028 թվականի հունվարի 1-ը համապատասխան կարգավորումները տարածվում են նախորդ տարվա միջին տարեկան աշխատողների թիվը 250-ը գերազանցող մասնավոր կազմակերպությունների վրա, իսկ հետագա ընդհանուր շեմը 50-ից ավելի աշխատողն է։ Օրենքի հատուկ երաշխիքները գործում են դրա կիրառելի պայմաններով։
Ընթացակարգով սահմանված ներքին ժամկետները չեն սահմանափակում օրենքով պարտադիր ավելի շուտ գործողությունը կամ իրավասու պետական մարմնի ընթացակարգը։ Ներքին հաղորդումը իրավասու մարմին անմիջապես դիմելու նախապայման չէ։
Կետ 4.2
Պատասխանատուն և անկախ ուղին
Նախագահի հրամանով նշանակվում են ազդարարման պատասխանատու և փոխարինող։ Նրանք ընդունում և հաշվառում են հաղորդումները, գնահատում վտանգն ու շահերի բախումը, պահպանում ապացույցները և կազմակերպում անաչառ ուսումնասիրությունը։ Քննվող անձը, նրա ենթակայությամբ շահագրգիռ ներկայացուցիչը կամ գործին առնչվող այլ անձ չի կարող որոշել սեփական դեպքի արդյունքը։
Եթե հաղորդումը վերաբերում է պատասխանատուին, այն ներկայացվում է փոխարինողին։ Նախագահին վերաբերող հաղորդումը ներկայացվում է Ժողովի նշանակած կոնտակտային անդամին՝ անկախ կապի միջոցով կամ անմիջապես Ժողովի անդամներին։ Նման դեպքը չի վերահասցեագրվում Նախագահին որպես քննության ղեկավարի։ Կոնտակտային անդամին վերաբերող գործը ստանում է նրա փոխարինողը կամ Ժողովի այլ անաչառ անդամ։
Կետ 4.3
Հաղորդման եղանակները
Հաղորդումը կարելի է ուղարկել info@dra.am հասցեին՝ վերնագրում նշելով «Գաղտնի հաղորդում», հանձնել անմիջապես պատասխանատուին, ներկայացնել փակ ծրարով կամ պայմանավորվել առանձին հանդիպման մասին։ Փոստային առաքման համար կիրառվում է կանոնադրությամբ նշված հասցեն՝ ՀՀ, Երևան, Դավթաշեն 10 փողոց, 26 տուն, եթե Կազմակերպությունը պաշտոնապես այլ գործող հասցե չի հաղորդել։
Բանավոր, ժեստերի լեզվով կամ աջակցող հաղորդակցությամբ տեղեկությունը պատասխանատուն արձանագրում է և հնարավորության դեպքում համաձայնեցնում հաղորդող անձի հետ։ Ձայնագրություն կատարվում է միայն իրավաչափ հիմքով և տեղեկացմամբ։ Հաղորդման համար պարտադիր չեն իրավաբանական ձևակերպումը, լիարժեք ապացուցումը կամ հատուկ ձևաթուղթը։
Անանուն գրավոր հաղորդումներն ընդունվում և քննարկվում են ըստ բովանդակության։ Անձի ինքնությունը պարզելուն ուղղված տեխնիկական կամ այլ գործողություններ չեն կատարվում։ Սովորական էլփոստը տեխնիկական անանունություն չի ապահովում․ անձը կարող է ընտրել անուն չպարունակող փակ գրավոր հաղորդում կամ օրենքով նախատեսված արտաքին անանուն ուղի։ Սույն փաստաթուղթը չի ենթադրում գործող առցանց անանուն ձևի կամ ֆիզիկական փոստարկղի առկայություն։
Կետ 4.4
Էլփոստի գաղտնիության ապահովումը
info@dra.am հասցեն դիտարկվում է յուրաքանչյուր աշխատանքային օր։ Հաղորդման բովանդակությանը ծանոթանում են միայն անաչառ լիազորված ստացողները։ Ընդհանուր գրագրությունը և ազդարարման գործերը պահվում են տարբեր հասանելիություններով։ Պետք է կիրառվեն բազմագործոն մուտք, փոխանցումների սահմանափակում և մուտքերի հաշվառում։
Եթե փոստարկղը հասանելի է հաղորդման մեջ նշված անձին կամ նրա վերահսկողության տակ է, այդ հասցեն չի օգտագործվում տվյալ գործի բովանդակությունը փոխանցելու համար։ Ընտրվում է ուղղակի անկախ հաղորդակցություն Ժողովի կոնտակտային անդամի կամ այլ իրավասու ստացողի հետ։ Գաղտնիությունը չի կարող երաշխավորվել միայն նամակի վերնագրով։
Կետ 4.5
Հաղորդման ընդունումն ու ժամկետները
Ստացողը հաղորդումը փոխանցում է իրավասու անաչառ պատասխանատուին անհապաղ և չի պահում չարտոնված պատճեն։ Պատասխանատուն այն հաշվառում է անհապաղ, բայց ոչ ուշ, քան հաջորդ աշխատանքային օրը՝ տալով ԱԶ համար։ Կապի հնարավորության դեպքում նույն ժամկետում հաստատում է ստացումը, հայտնում համարը, հաջորդ քայլերը և անվտանգ կապի եղանակը։
Անվտանգության վտանգը, շարունակվող վնասը, ապացույցների ոչնչացման կամ վրեժխնդրության ռիսկը գնահատվում են անմիջապես։ Անհրաժեշտ պաշտպանական քայլերը չեն հետաձգվում մինչև քննության ավարտը։ Երեք աշխատանքային օրվա ընթացքում որոշվում է ուսումնասիրություն սկսելու, լրացուցիչ տվյալներ խնդրելու կամ հարցն իրավասության փոխանցելու անհրաժեշտությունը։
Ուսումնասիրությունն ավարտվում է այն սկսելուց հետո առավելագույնը 30 օրում։ Արդյունքի մասին կապի հնարավորություն ունեցող հաղորդողը ծանուցվում է որոշումից հետո երեք օրացուցային օրվա ընթացքում՝ չբացահայտելով երրորդ անձանց ավելորդ տվյալներ։ Ուսումնասիրության ընթացքում առնվազն յուրաքանչյուր տասը օրը մեկ տրվում է ընթացքի մասին անվտանգ տեղեկացում։ Արտաքին մարմին փոխանցելը չի վերացնում ներքին պաշտպանական միջոցների և հաղորդողի տեղեկացման պարտականությունը։
Կետ 4.6
Քննության ընթացքը և որոշումը
Ուսումնասիրողը նախ գրավոր հայտարարում է իր անաչառությունը, սահմանում է հարցերը և պահպանում բնօրինակները, նամակները, վճարման նյութերը և հասանելիության անհրաժեշտ գրառումները։ Ապացույցները հավաքվում են օրինական և համաչափ եղանակով։ Արգելվում են ստիպողական հարցաքննությունը, անձնական հաշիվներ անօրինական մուտքը և հաղորդողին գաղտնի տվյալներ ապօրինի ձեռք բերել հանձնարարելը։
Քննվող անձին տրվում է իրեն վերաբերող պնդումների էությանը ծանոթանալու և պատասխանելու խելամիտ հնարավորություն՝ հնարավորինս չբացահայտելով ազդարարի ինքնությունը։ Արձանագրվում են ինչպես հաստատող, այնպես էլ հակասող նյութերը։ Չհաստատված կասկածը ինքնին սուտ հաղորդում չի համարվում։
Որոշմամբ նշվում են ուսումնասիրված հարցը, հաստատված և չհաստատված փաստերը, հիմնավորումները, առաջարկվող ուղղիչ միջոցները, կատարողները և ժամկետները։ Նախագահին չվերաբերող դեպքով իրավասու որոշումն ընդունում է Նախագահը, իսկ նրան վերաբերող կամ նրա որոշումը բողոքարկող հարցը ներկայացվում է Ժողովին։ Անհրաժեշտ ժողովի գումարման ընթացքում պատասխանատուն շարունակում է անվտանգության և ապացույցների պահպանման միջոցները։
Հանցագործության առերևույթ հատկանիշների դեպքում նյութերը անհապաղ ներկայացվում են համապատասխան իրավասու մարմնին՝ օրենքով նախատեսված կարգով։ Ներքին ուսումնասիրությունը չի կարող օգտագործվել պարտադիր հաղորդումը հետաձգելու կամ իրավապահ քննությանը խոչընդոտելու համար։ Կարգապահական կամ պայմանագրային հետևանքները որոշվում են առանձին իրավաչափ ընթացակարգով։
Կետ 4.7
Պաշտպանություն վնասակար գործողություններից
Արգելվում են հաղորդման պատճառով աշխատանքից ազատելը, պաշտոնի կամ վարձատրության վատթարացումը, անհիմն ծանրաբեռնումը, սպառնալիքը, մեկուսացումը, ծառայությունից զրկելը, սև ցուցակում ներառելը և հաղորդողին կամ նրան աջակցող անձին վնաս պատճառելու այլ ձևերը։ Պաշտպանությունը տարածվում է նաև բարեխիղճ հաղորդողին աջակցող կամ սխալմամբ որպես հաղորդող ընկալված անձանց վրա՝ Կազմակերպության իրավասության սահմաններում։
Բարեխիղճ է այն հաղորդումը, որի պահին անձն ունի կասկածի խելամիտ հիմք և տեղեկությունը ճշմարիտ է համարում։ Չհաստատված հաղորդման, սխալի կամ ապացույցի անբավարարության համար պատժելն արգելվում է։ Գիտակցաբար կեղծ տեղեկության հարցը գնահատվում է առանձին, ապացույցներով և լսված լինելու իրավունքով, առանց վրեժխնդրության արգելքը շրջանցելու։
Պաշտպանության միջոցները կարող են ներառել հասանելիության սահմանափակում, անվտանգ կապ, աշխատանքի կազմակերպման փոփոխություն՝ հաղորդողի համաձայնությամբ, վնասակար հանձնարարությունների վերացում և խախտված իրավունքների վերականգնում՝ իրավասության սահմաններում։ Հատուկ պետական պաշտպանությունը չի փոխարինվում ներքին խոստմամբ․ անձին տեղեկացվում է Մարդու իրավունքների պաշտպանին և իրավասու մարմիններին դիմելու հնարավորության մասին։
Պատասխանատուն պաշտպանության անհրաժեշտությունը ստուգում է հաղորդումը ստանալիս, քննության ընթացքում և գործի փակվելուց մեկ ու երեք ամիս անց։ Նոր սպառնալիքի մասին տեղեկությունն անմիջապես գրանցվում է և փոխանցվում անաչառ իրավասու որոշում կայացնողին։
4 8 Գաղտնիություն բողոքարկում և հաշվետվողականություն
Ազդարարի նույնականացման տվյալները պահվում են գործի հիմնական բովանդակությունից առանձին՝ գործի համարով կապակցված։ Դրանք չեն ներառվում ընդհանուր հաշվետվություններում։ Բացահայտումը հնարավոր է անձի համաձայնությամբ կամ օրենքով պահանջվող հիմքով՝ նվազագույն անհրաժեշտ ծավալով։ Հնարավոր և իրավաչափ լինելու դեպքում անձը նախապես տեղեկացվում է։
Արդյունքի կամ պաշտպանության վերաբերյալ դժգոհությունը կարող է ներկայացվել Ժողովին՝ կանոնադրական կարգով։ Հաղորդողը կարող է նաև օգտվել օրենքով նախատեսված արտաքին ազդարարման, դատական պաշտպանության և իրավասու մարմին դիմելու ուղիներից՝ առանց նախապես ներքին միջոցները սպառելու պահանջի։ Օրենքով նախատեսված միասնական էլեկտրոնային հարթակից օգտվելիս ստուգվում են դրա ընթացիկ պաշտոնական պայմանները։
ԱԶ 2 գրանցամատյանը և անհատական գործերը պահպանվում են փակվելուց հետո հինգ տարի՝ որպես ներքին նվազագույն ժամկետ, եթե կիրառելի հատուկ ակտը, պայմանագիրը կամ ընթացիկ վեճը այլ ժամկետ չի պահանջում։ Անհրաժեշտությունը վերանայվում է տարեկան, իսկ ժամկետի ավարտից հետո կատարվում է անվտանգ ոչնչացում կամ ապանձնավորում՝ արձանագրությամբ։
Տարեկան պատրաստվում է ապանձնավորված ամփոփում՝ հաղորդումների թվի, թեմաների, քննարկման տևողության, ուղղիչ և պաշտպանական միջոցների մասին։ Անձին ճանաչելի դարձնող փոքր խմբերի տվյալները չեն հրապարակվում։ Ընթացակարգը վերանայվում է տարեկան և օրենքի կամ ռիսկերի փոփոխության դեպքում։