Ներածություն
Փաթեթի կիրառման ընդհանուր կարգը
Կազմակերպության նպատակն ու կիրառման շրջանակը
Սույն փաստաթղթերում Կազմակերպություն է կոչվում «Հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների օրակարգ» իրավապաշտպան հասարակական կազմակերպությունը՝ անգլերեն Disability Rights Agenda Rights Defence Non-Governmental Organization, կրճատ՝ DRA NGO։ Կազմակերպության նպատակն է խթանել և պաշտպանել հաշմանդամություն ունեցող անձանց մարդու իրավունքներն ու հիմնական ազատությունները։
Փաթեթը կիրառվում է Նախագահի, Ժողովի անդամների, աշխատողների, կամավորների և Կազմակերպության անունից հանդես եկող այլ անձանց նկատմամբ՝ նրանց դերին և լիազորություններին համապատասխան։ Ծառայություն մատուցողների և այլ պայմանագրային ներկայացուցիչների պարտականություններն ամրագրվում են պայմանագրերում։ Կազմակերպության ծառայություններից օգտվելու կամ հաղորդում ներկայացնելու համար անձը պարտավոր չէ ստորագրել փաթեթը։
Փաթեթը չի փոփոխում կանոնադրությունը։ Օրենքի կամ կանոնադրության հետ հակասության դեպքում կիրառվում է համապատասխան գերակա նորմը, իսկ ներքին փաստաթուղթը վերանայվում է։ Դոնորի պայմանագրով սահմանված լրացուցիչ պահանջը կիրառվում է, եթե չի հակասում օրենքին և չի սահմանափակում մարդու իրավունքները։
Իրավասությունների բաշխումը
| Դեր | Հիմնական պատասխանատվություն |
|---|---|
| Ժողով | Վերջնական վերահսկողություն, Նախագահին վերաբերող հարցեր և նրա որոշումների բողոքարկում՝ կանոնադրությամբ սահմանված կարգով։ |
| Նախագահ | Ներքին փաստաթղթերի հաստատում, ընթացիկ կառավարում, պատասխանատուների նշանակում և ռեսուրսների ապահովում։ |
| Բարեվարքության պատասխանատու | Շահերի բախման և նվերների հաշվառում, ազդարարման ընդունում, գաղտնի փաստաթղթավորում և ուղղորդում։ |
| Ֆինանսական պատասխանատու | Գործընկերների և վճարումների ստուգում, հաշվապահական ապացույցների պահպանում, անհամապատասխանությունների հաղորդում։ |
| Ժողովի կոնտակտային անդամ | Նախագահին վերաբերող դեպքերի անվտանգ ընդունում և անաչառ ուսումնասիրության կազմակերպում՝ Ժողովի որոշմամբ։ |
Փոքր աշխատակազմի դեպքում որոշ գործառույթներ կարող են համատեղվել, սակայն անձը չի ստուգում և չի հաստատում իր սեփական շահին վերաբերող գործարքը, ծախսը կամ իրեն վերաբերող հաղորդումը։ Անհնարինության դեպքում ներգրավվում է անաչառ երկրորդ ստուգող կամ արտաքին մասնագետ, իսկ որոշումն ընդունում է իրավասու մարմինը։
Մատչելիություն և տեղեկությունների պաշտպանություն
Փաստաթղթերը տրամադրվում են խմբագրվող, էկրանընթերցիչով ընթեռնելի ձևաչափով։ Ըստ անհատական կարիքի կազմակերպվում են պարզ լեզվով բացատրություն, մեծատառ տպագիր տարբերակ, ժեստերի լեզվի թարգմանություն կամ այլ խելամիտ հարմարեցում։ Մատչելիության հարցումը կարելի է ուղարկել info@dra.am հասցեին․ այն ստանալուց հետո երկու աշխատանքային օրվա ընթացքում հաստատվում է ստացումը և համաձայնեցվում տրամադրման ձևն ու ժամկետը։
Հանրային են քաղաքականությունների տեքստերը, հաղորդման ուղիները և ապանձնավորված հաշվետվությունները։ Անհատական հայտարարագրերը, հաղորդումները, նույնականացման նյութերը և քննության գործերը հանրային չեն։ Դրանց հասանելիությունը տրամադրվում է միայն գործառութային անհրաժեշտությամբ և արձանագրվում է։
Կետ 1.1
Նպատակն ու սկզբունքները
Կանոնների նպատակն է ապահովել իրավունքները հարգող, անվտանգ, անկախ և հաշվետու աշխատանքային միջավայր։ Կազմակերպության անունից գործող յուրաքանչյուր ներկայացուցիչ պարտավոր է առաջնորդվել օրինականությամբ, խտրականության բացառմամբ, բարեխղճությամբ, հանրային շահին հավատարմությամբ, կամավորությամբ, ինքնակառավարմամբ և հաշվետվողականությամբ։
Գործունեության հիմքում հաշմանդամություն ունեցող անձանց արժանապատվությունը, ընտրության ազատությունը, ինքնավարությունը, համայնքում ապրելու իրավունքը և իրենց վերաբերող որոշումներին իմաստալից մասնակցությունն են։ Ներկայացուցիչը չի ենթադրում անձի կարիքները միայն նրա հաշմանդամության կամ ախտորոշման հիման վրա․ նա հարցնում է անձի նախընտրությունը և հաղորդակցվում անմիջապես նրա հետ։
Կետ 1.2
Հարգալից և մասնագիտական հարաբերություններ
Պարտադիր է քաղաքավարի, հստակ և ոչ նվաստացնող հաղորդակցությունը՝ անձամբ, հեռախոսով, նամակագրությամբ և թվային հարթակներում։ Արգելվում են վիրավորանքը, ահաբեկումը, սեռական ոտնձգությունը, բռնությունը, շահագործումը և նվաստացնող կատակները։ Կազմակերպությունը չի հանդուրժում խտրականությունը հաշմանդամության, առողջական վիճակի, սեռի, տարիքի, էթնիկ պատկանելության, լեզվի, կրոնի, քաղաքական հայացքների, սեռական կողմնորոշման, գենդերային ինքնության, սոցիալական դրության կամ անձնական ու սոցիալական այլ հանգամանքի հիմքով։
Ծառայությունները տրամադրվում են պարզ և արդար չափանիշներով։ Չի թույլատրվում բարեհաճություն պահանջել, անձնական ծառայություն կամ նվեր ակնկալել կամ օգտվել անձի կախվածությունից։ Կազմակերպության անդամներն իրենց կանոնադրական իրավունքին համապատասխան ծառայություններից օգտվում են անվճար։ Անդամավճար չի սահմանվում։
Աշխատանքային պարտականությունները կատարվում են ժամանակին և բարեխղճորեն։ Հնարավոր ուշացման կամ սխալի մասին անձը տեղեկացնում է ղեկավարին, առաջարկում ուղղման քայլեր և պահպանում է փաստաթղթերի ճշգրտությունը։ Մասնագիտական հարաբերություններում պահպանվում են պատշաճ սահմաններ, հատկապես երեխաների և խոցելի իրավիճակում գտնվող անձանց հետ շփվելիս։
Կետ 1.3
Մատչելիություն և խելամիտ հարմարեցումներ
Ծրագիր, միջոցառում, ծառայություն կամ աշխատանքի ընդունման գործընթաց կազմակերպելիս նախապես ճշտվում են մատչելիության պահանջները և նախատեսվում են անհրաժեշտ միջոցները։ Հաշվի են առնվում ֆիզիկական միջավայրը, տրանսպորտը, հաղորդակցությունը, թվային նյութերը և տեղեկությունների ընկալելիությունը։ Հարմարեցման խնդրանքի քննարկումը չի կարող ուղեկցվել նվաստացմամբ կամ պատժով։
Խորհրդատվությունների և որոշումների ընդունման ընթացքում ստեղծվում են մասնակցության իրական հնարավորություններ՝ բավարար ժամանակով, մատչելի տեղեկություններով և անհրաժեշտ աջակցությամբ։ Աջակցող անձը չի փոխարինում մասնակցի սեփական կամարտահայտությանը։
Կետ 1.4
Անվտանգություն և մարդու իրավունքների պաշտպանություն
Երեխային վերաբերող գործողություններում առաջնային է նրա լավագույն շահը՝ հարգելով նրա կարծիքն ու զարգացող կարողությունները։ Անձի կյանքի, առողջության կամ անվտանգության անհետաձգելի վտանգի դեպքում նախ ձեռնարկվում են անվտանգության անհրաժեշտ քայլերը և դիմում է կատարվում համապատասխան իրավասու ծառայությանը։ Ներքին հաղորդումը չի փոխարինում անհետաձգելի օգնությանը։
Բռնության, վատ վերաբերմունքի, սեռական շահագործման կամ անտեսման վերաբերյալ խելամիտ կասկածը անհապաղ փոխանցվում է ազդարարման պատասխանատուին։ Ներկայացուցիչը չի անցկացնում ինքնուրույն առերեսում, չի ճնշում տուժած անձին և չի խոստանում բացարձակ գաղտնիություն՝ օրենքով պահանջվող հաղորդումները բացառելու իմաստով։
Կետ 1.5
Անձնական տվյալներ և գաղտնիություն
Անձնական տվյալները հավաքվում և օգտագործվում են միայն որոշակի օրինական նպատակի համար, անհրաժեշտ նվազագույն ծավալով։ Հաշմանդամությանը, առողջությանը, ընտանեկան վիճակին կամ իրավական օգնության գործին վերաբերող նյութերը հասանելի են միայն լիազորված անձանց։ Գաղտնիության պարտականությունը պահպանվում է նաև աշխատանքային կամ պայմանագրային հարաբերությունների ավարտից հետո։
Լուսանկարելը, պատմություն հրապարակելը կամ անձի գործը ներկայացնելը պահանջում է համապատասխան իրավական հիմք և հասկանալի տեղեկացում, իսկ համաձայնության վրա հիմնվելիս՝ ազատ ու տեղեկացված համաձայնություն։ Օգնության ստացումը չի պայմանավորվում լուսանկարման կամ հրապարակման համաձայնությամբ։
Գաղտնի նյութերը չեն ուղարկվում անձնական չպաշտպանված հաշիվներով և չեն վերբեռնվում հանրային թվային կամ արհեստական բանականության ծառայություններ՝ առանց իրավական հիմքի և լիազորված թույլտվության։ Տվյալների արտահոսքի կասկածի դեպքում անմիջապես սահմանափակվում է վնասը, պահպանվում են ապացույցները և տեղեկացվում է պատասխանատուին՝ օրենքով պահանջվող հետագա քայլերի համար։
Կետ 1.6
Բարեվարքություն և միջոցների օգտագործում
Արգելվում են կաշառքը, միջնորդավճարի քողարկումը, հափշտակությունը, կեղծ հաշիվները, չկատարված աշխատանքի դիմաց վճարումը, հաշվետվության տվյալների աղավաղումը և ծառայության դիմաց ապօրինի վճար պահանջելը։ Ներկայացուցիչը չի կարող օգտագործել իր դիրքը անձնական կամ փոխկապակցված անձանց օգուտի համար։
Կազմակերպության միջոցները, գույքը և աշխատանքային ժամանակն օգտագործվում են կանոնադրական նպատակների ու հաստատված գործառույթների համար։ Գույքը և շահույթը չեն բաշխվում անդամների միջև։ Գնումներն ու հավաքագրումն իրականացվում են հիմնավորված չափանիշներով՝ բացահայտելով շահերի բախումը և պահպանելով որոշումների ապացույցները։
Յուրաքանչյուր ներկայացուցիչ բացահայտում է իր փաստացի, հնարավոր կամ ողջամտորեն ընկալվող շահերի բախումը՝ համաձայն 2-րդ բաժնի, իսկ նվերների հարցում հետևում է 3-րդ բաժնին։ Կասկածելի ֆինանսական առաջարկները փոխանցվում են 5-րդ բաժնով սահմանված ուսումնասիրությանը։
Կետ 1.7
Հանրային ներկայացուցչություն
Կազմակերպության անունից հրապարակային դիրքորոշում հայտնում է Նախագահը կամ նրա կողմից պատշաճ լիազորված անձը։ Անձնական կարծիք հայտնելիս ներկայացուցիչը չի ստեղծում պաշտոնական դիրքորոշման տպավորություն։ Նա չի հրապարակում գաղտնի նյութեր, չի տարածում գիտակցաբար կեղծ տեղեկություն և չի օգտագործում Կազմակերպության անունը անձնական շահ ստանալու համար։
Սույն կանոնները չեն սահմանափակում օրինական ազդարարումը, աշխատանքային իրավունքների պաշտպանությունը, խախտումների մասին բարեխիղճ քննադատությունը կամ իրավասու մարմին դիմելը։
Կետ 1.8
Ղեկավարների և ներկայացուցիչների պատասխանատվությունը
Նախագահը և ղեկավարող գործառույթ ունեցող անձինք սեփական վարքով պահպանում են կանոնները, արձագանքում են հաղորդումներին, ապահովում են ռեսուրսներ ու ուսուցում և կանխում են վնասակար գործողությունները։ Ժողովը վերահսկողություն է իրականացնում իր կանոնադրական իրավասությունների շրջանակում։
Կանոնի խախտման մասին տեղեկությունը քննարկվում է անաչառ՝ ներքին ազդարարման ընթացակարգով։ Անձին տրվում է իր վերաբերյալ պնդումներին պատասխանելու հնարավորություն՝ ազդարարի տվյալներն անհարկի չբացահայտելով։ Կիրառվող միջոցը պետք է լինի համաչափ, փաստերով հիմնավորված և իրավաչափ։
Աշխատողի նկատմամբ կարգապահական միջոցները կիրառվում են աշխատանքային օրենսդրության ընթացակարգով։ Անդամի նկատմամբ կանոնադրության 18-րդ կետով նախատեսված միջոցների հարցը լուծում է Նախագահը՝ բողոքարկման իրավունքի պահպանմամբ, իսկ Նախագահին վերաբերող հարցերը՝ Ժողովը։ Կամավորի կամ ծառայություն մատուցողի նկատմամբ կիրառվում են համապատասխան պայմանագրով և օրենքով նախատեսված միջոցները։ Ավտոմատ տույժ կամ պայմանագրի ինքնաբերական լուծում չի կիրառվում։
Կետ 1.9
Իրազեկում և վերանայում
Կանոնները տրամադրվում են յուրաքանչյուր ներկայացուցչի, ներառվում են ներգրավման ուսուցման մեջ և հիշեցվում տարեկան առնվազն մեկ անգամ։ Ներկայացուցիչները կարող են մեկնաբանության հարց ուղարկել info@dra.am հասցեին։ Նախագահը տարեկան դիտարկում է կիրառման արդյունքները, իսկ ամբողջական վերանայում կազմակերպվում է առնվազն երկու տարին մեկ կամ ավելի շուտ՝ օրենքի, կանոնադրության կամ բացահայտված ռիսկերի փոփոխության դեպքում։